Dat wat werkt...

In een opstelling wordt er gezocht naar dat wat voor het hele systeem dienend is. Je zou ook kunnen zeggen: er wordt gezocht naar dat wat werkt…. Tijdens een tweetal bezoeken aan Enamaria Weber-Boch mochten wij deelnemen aan de opstellingsdagen. Onder leiding van Enamaria vonden zowel diagnostische opstellingen plaats als ook opstellingen met supervisievragen van medewerkers. Bijvoorbeeld:
We leefden mee met de zorgen over Wendy, die alle regels aan haar laars lapt en wiens opvoeders zo af en toe met de handen in het haar zitten. En we waren verrast dat er bij dit meisje zo veel moeheid was. In een andere opstelling zagen we een bijzonder pleeggezin met eigen kinderen en pleegkinderen en hun wens om er nog een pleegkind bij te krijgen. 

Ik ben zo moe maar ik geef er niet aan toe

Het gaat om Wendy, een meisje van 15 jaar wat sinds 3 jaar bij haar sociale ouders woont. De sociale ouders maken zich zorgen om dit meisje. Ze is onrustig en rebels en vertoont nogal wat acting-out gedrag. Ze liegt en overtreedt de huisregels zodat vooral pleegvader het nogal geregeld met haar aan de stok heeft. De problematiek van Wendy was al eens eerder besproken en ook in de zomervakantie aan de orde geweest. Toen had zij laten zien ook heel moe te zijn en zich ten dele ook te overschreeuwen. De opvoeders willen graag weten of zij het met Wendy nog bij het goede eind hebben; moeten zij juist proberen emotioneel wat dichterbij te komen of juist meer afstand houden? Ook voor de andere in het gezin wonende kinderen is het gedrag van deze puber niet altijd makkelijk te hanteren.

In de opstelling worden beide ouders opgesteld. De ouders zijn gescheiden. Daarnaast ook representanten voor de sociale ouders en Wendy. Beide ouders stemmen in met de uithuisplaatsing en hebben daar vrede mee. Het meisje kijkt onafgebroken naar haar vader die echter niet in staat is om met wie dan ook contact te maken. Hij staat wankel, alsof hij ieder moment kan omvallen. Het meisje staat alleen, kijkt alleen naar haar vader en ervaart de blikken van alle anderen als belasting. Ook zij begint te wankelen en zegt verschillende keren dat alles haar teveel is, ook het feit dat de sociale ouders er voor haar willen zijn en haar willen helpen. Ze wil met rust gelaten worden. De behoefte aan contact met haar vader is schrijnend, temeer omdat deze zo door zijn eigen lot in beslag wordt genomen dat hij zijn dochter nauwelijks waarneemt. De pleegmoeder zegt alles wat nodig is te willen doen voor dit meisje, maar ook de indruk te hebben dat hier alleen nog “engelen” kunnen helpen. Op grond daarvan plaatst Enamaria een persoon achter het meisje die een engel representeert. Nu gaat Wendy langzaam mee in de beweging die ze steeds wilde maken maar zich niet toestond. Ze gaat door de knieën en laat zich opvangen door de “engel” die achter haar staat. Ze zegt uitgeput te zijn en moet huilen. Na verloop van tijd kan zij vanuit deze positie weer contact maken met de sociale ouders. In contact met hen geeft zij aan dat zij het prettig vindt om met pleegvader te stoeien over de huisregels. Deze conflicten geven haar kracht en grenzen. Ze zou het niet willen missen. In het contact met pleegmoeder geeft Wendy aan bij haar meer emotionele nabijheid te voelen maar zich ook te wensen dat dit gedoseerd wordt. Zo gauw ze het gevoel heeft dat er een emotioneel beroep op haar wordt gedaan is het haar teveel. Pleegmoeder laat Wendy weten dat dat goed is en dat zij weet dat zij dat ook kan. Pleegmoeder spreekt daarbij met veel liefde en maakt een sterke indruk.

De sociale ouders krijgen het opvoedingsadvies om de komende tijd Wendy te bevestigen wanneer zij aangeeft meer rust te willen of ook wanneer zij eens een dag niet naar school zou willen. Ze kunnen tegen haar zeggen dat het ook goed is om eens toe te geven aan dergelijke gevoelens en dat je niet altijd hoeft te presteren.  Het is voor Wendy belangrijk dat zij weet dat de sociale ouders haar vermoeidheid en uitputting hebben waargenomen en deze achten. Met haar acting-out gedrag overschreeuwt zij haar eigen vermoeidheid omdat ze ook bang is om daaraan toe te geven.

Wij willen graag een meisje erbij

Een vraag van een zogenaamde patchworkfamilie. Beide partners zijn in een tweede huwelijk met elkaar getrouwd. Vader heeft een dochter uit een eerdere relatie en ze hebben samen drie kinderen. De bijna volwassen dochter van de pleegvader woont bij haar moeder. Met beide ex-partners is er goed contact. Het echtpaar heeft twee jongens bij hen opgenomen, hun drie gezamenlijke kinderen zijn ook zonen. Sinds langere tijd hebben zij de wens om nog een pleegkind op te nemen, maar dan een meisje. Eerdere aanmeldingen van meisjes voor hun gezin gingen steeds niet door of er waren geen kinderen in de goede leeftijd aangemeld. Het echtpaar heeft als vraag of een meisje bij hun zou passen en in welke leeftijd.

Enamaria laat representanten opstellen voor het echtpaar en de kinderen die nu in hun gezin aanwezig zijn. Later stelt zij ook nog de representant voor de dochter van vader uit zijn eerder huwelijk. De kinderen staan tegenover hun [pleeg]ouders in een halve cirkel. Er is rust en harmonie in het gezin. De beide pleegzonen hebben af en toe nog wat gesteggel over hun plek ten opzichte van elkaar maar voor de rest geeft iedereen aan dat het goed gaat op de plek waar die staat. Wanneer de dochter van pleegvader wordt gevraagd hoe het met haar gaat zegt ze haar vader zijn geluk met zijn tweede partner te gunnen en blij voor hem te zijn dat hij zoveel plezier ervaart in zijn werk en leven met de kinderen. De representant van vader neemt hier geen genoegen mee. Hij wil weten wat zij werkelijk voelt. Dan blijkt dat de dochter verdriet heeft om het gemis aan meer contact met haar vader. Door de komst van een mogelijk nieuw meisje vreest zij om haar positie als dochter en is jaloers. Haar representant van de dochter geeft aan hierover veel schaamte te voelen maar toch bang te zijn haar plek in het hart van haar vader te verliezen.

De representant van vader zegt enkele zinnen waarin hij erkenning geeft aan het verdriet van zijn dochter en er vindt een toenadering en ontmoeting plaats tussen vader en zijn dochter. Daardoor ontstond harmonie binnen de halve cirkel van kinderen en beide [pleeg]ouders.
Vervolgens zei Enamaria eens te willen kijken wat er zou gebeuren wanneer eer een meisje geplaatst zou worden. Ze koos een representant voor de ziel van het meisje dat mogelijk in dit gezin zou komen wonen. Nog voordat Enamaria verder iets kon zeggen nam de representant meteen een plek in in de kinderrij. Hier hoor ik, zei ze. De pleegzoon die naast haar staat bevestigd de plek. Er was hier nog ruimte, zei hij. Qua leeftijd is zij 7 of 8 jaar oud en staat in de kinderrij tussen de eigen zonen en de twee pleegzonen in.

Voor diegenen die altijd willen weten hoe één en ander is verder gegaan:
De opvoedingssituatie van Wendy is aanmerkelijk verbeterd. Ze kan nu af en toe een beetje toegeven aan haar vermoeidheid en hoeft daardoor minder extreem gedrag te vertonen.

Bij de sociale ouders van het laatste voorbeeld zal binnen kort een meisje worden geplaatst, precies in de leeftijd waarin de representant dat in de opstelling heeft aangegeven.

Iris Pinkepank en Annemieke de Vries